WebHaritalarHaberlerMailGörselVideoÇeviri
Giriş

TEKNOLOJİ

Yandex’in bilgisayarlı çeviri sistemi

2011 yılının başında Yandex, çeşitli metinleri İngilizce’den Türkçe’ye ve Türkçe’den İngilizce’ye çevirebilen bir bilgisayarlı çeviri sistemi geliştirdi. Bu sistem sayesinde Türkçe konuşan ama İngilizce bilmeyen kullanıcılar, çevirmene başvurmaya gerek kalmaksızın İngilizce yazılan bir teknik kullanım kılavuzunda veya bir makalede neden söz edildiğini kolayca anlayabilirler.

Yabancı dillerin karmaşık kurallarını bilmeyen Yandex bilgisayarlı çeviri sistemi, önceden öğretilmiş dil kurallarına göre değil, üzerinde çalıştığı dilleri istatistiki yöntemlerle analiz ederek çalışır. Bir yabancı dili “öğrenmek” için sistem işlemcisi, birbirinden farklı dillerdeki karşılığı olan yüzbinlerce metni birbiriyle karşılaştırır ve yaptığı hesaplamalar sonucunda metinlerde aynı anlam taşıyan ifade ve kelimeleri bulur. Üzerinde çalışacağı metinleri ise çeşitli şirket, kurum ve kuruluşların farklı dillerdeki paralel İnternet sayfalarından veya internetteki çeşitli kaynaklardan alır. Dolayısıyla, karşılaştırmalar için uygun olan belgelerin İnternet adreslerinin genellikle birbirinden çok az farklı olması, özellikle analizin ilk aşamalarında işi çok kolaylaştırır: Örneğin, çoğu zaman web sitelerindeki bir kuruluşa ait aynı anlamlı biri İngilizce biri Türkçe iki belgeyi birbirinden ayırt eden tek şey, İngilizce versiyonu için “en” veya “us”, Türkçe versiyonu için ise “tr” indekslerinin kullanılmış olmasıdır.

Analiz edilecek karşılıklı metinleri bulduktan sonra sistem, işini daha da kolaylaştırmak üzere metinlerde belli sırada bulunan ve dilde görece daha seyrek kullanılan kelimelerden, rakam ve özel işaretlerden oluşan özel bir “belirteçler listesi” hazırlayarak çalışmaya devam eder.

Çeviri sisteminin kaliteli sonuçlar verebilmesi, farklı dillerdeki yüz milyonlarca ifade ve cümlenin analiz edilmesi ile mümkün olur. Bu çok fazla sabit disk alanı ve/veya rastgele erişim belleği gerektiren bir işlemdir. Dünyada çalışır durumdaki bilgisayarlı çeviri sistemi sayısının hâlâ çok az olmasının nedeni de budur.

Dil öğrenimi

Yandex’in bilgisayarlı çeviri sistemi: (1) çeviri modeli, (2) dil modeli ve (3) dil şifre çözücüsü (decoder) olmak üzere üç bölümden oluşur.

Çeviri modeli, sistemin “bildiği” bir dildeki bir sürü kelime, ifade ve cümleyle bunların başka bir dildeki her türlü karşılıklarının, ayrıca bu karşılıkların her birine dilde rastlanma sıklığı indeksinin belirlendiği bir tablodur. Böyle bir tablo, her iki dil için farklı olur. İki dile özgü bir çeviri modeli, önce (1) birbirinin karşılıkları olan metinlerin bulunması, ardından (2) cümlelerin ve son olarak da (3) ifade ve kelimelerden oluşan özel anlam cetvelleri hazırlanması olmak üzere üç aşamalı bir süreç sonucunda ortaya çıkar.

Konunun daha iyi anlaşılması için sistemin iki İngilizce cümle ve bunların Türkçe karşılıkları ile nasıl çalıştığını anlatalım. Örnek olarak İngiltere’nin başkenti Londra ile ilgili İngilizce ve Türkçe metinlerden şu iki cümleyi alabiliriz:

“London stands on the river Thames” — “Londra Thames nehri üzerinde duruyor”

ve

“Crossing the river by the Tower Bridge you can see the Tower of London” — “Kule Köprüsü üzerinden nehri geçerken Londra Kulesi’ni görebilirsiniz.”

Sistem sadece ilk iki cümleyi inceledğinde İngilizce cümlesindeki “London”, “stands” ve bütün diğer kelimelerin Türkçe cümlesindeki “Londra”, “nehri”, “duruyor” gibi bütün sözcüklerin hemen hemen aynı olasılıkla birer karşılığı olabileceklerini sanır. Öbür iki cümlede de “nehri” ile “river”ı saptayınca, ilgili olasılıklı hesaplamalar sonucunda daha büyük olasılıkla bu iki sözcüğün birbirinin farklı dillerdeki karşılıkları olduğunu varsayabilir. İşte bu yöntemle yüzbinlerce farklı metindeki milyonlarca kelime ve ifade birbiri ile karşılaştırılır.

Çeviri sistemi, kelimelerin sadece teker teker değil, birbirini takip eden iki, üç, dört ya da beşer kelimelik kombinasyonlarını da bu şekilde analiz eder. Yandex’in Türkçe-İngilizce çeviri modeli şu an 100 milyondan fazla kelime kombinasyonu ile çalışmaktadır.

Dil modeli, bilgisayarlı çeviri sisteminin diğer bir parçasıdır. Bir dil modeli oluşturmak için sistem, gerekli dildeki yüz binlerce metni inceleyerek, kullanılan tüm kelime ve kombinasyonları içeren ve bunların kullanım sıklığının belirtildiği bir liste hazırlar. Bilgisayarlı sistemin, çevirinin yapılacağı dil hakkında bilgisi bu kadardır.

Çeviri hazırlama işlemi

Sistemdeki çevirilerin hazırlanması için asıl sorumlu kısım, dil şifre çözücüsüdür. Çeviri modelinin sunduğu veritabanını inceleyen şifre çözücü, çevrilen dildeki her bir cümle için tüm mevcut çeviri seçeneklerini belirleyince bunları olasılık sıralamasına göre sıralar. Örneğin, çevrilmesi gereken İngilizce cümle, Shakespeare’in “Hamlet” trajedisindeki ünlü monologdan “To be or not to be” satırı olsun. Olasılık sıralaması sonuçlarına göre “Olup olmaması” kelime kombinasyonu en olası seçenek çıkarken, doğrusu olan “Olmak ya da olmamak” seçeneği ise ikinci veya üçüncü sırada çıkar.

Varolan tüm kombinasyon seçenekleri dil şifre cözücüsü tarafından dil modeline uygun olarak incelenir. Dil modeli ise şifre çözücüye, “Olmak ya da olmamak”ın mevcut bağlamda varolan kaynaklarda daha sıkça kullanılan bir seçenek olduğunu gösterir. Sürecin sonunda dil şifre çözücüsü; hem çeviri modelinin hazırladığı olasılık önceliği listesini, hem de dil modelinin sunmuş olduğu kullanım sıklığı bilgilerini göz önünde bulundurarak bu iki unsurun en uygun kombinasyonunu tespit eder ve böylece en iyi çeviri sonucuna ulaşmaya çalışır.

Yandex’in bilgisayarlı çeviri sistemi sunulan metinlerin yanı sıra web sayfalarının tamamının çevirisini de yapabilir. Kullanıcı ya ceviri.yandex.com.tr adresine giderek çevrilmesi gereken web sayfasının adresini yazar ya da Yandex.com.tr’deki arama sonuçlarında ilgili sayfa bağlantısının başındaki “Çevir” butonuna tıklayarak sisteme çeviriyi hazırlattırır. Sistemin asıl dildeki (mesela İngilizce) web sayfasının açmasının ardından tarayıcı, sayfanın html kodunu çözer ve metinleri paragraflar halinde çeviri sunucusuna (server) gönderir. Ardından kullanıcının bilgisayarında gördüğü metin yine paragraflar halinde istenen dile (Türkçe’ye) çevrilerek kullanıcı ekranına gelir.

Diğer bilgisayarlı çeviri sistemleri normalde çevrilecek web sayfalarını, kullanıcının İnternet tarayıcısını aradan kaldırıp çeviri sunucularına bir bütün olarak gönderir. Ancak bu şekilde çalışarak her zaman kullanıcının ekranında gördüğü metnin aynısını almış olmayabilirler. Örneğin kullanıcı, üyesi olduğu bir sosyal ağ sayfasının çevirisini görmek istediğinde, çeviri sisteminin web sunucusu bu web sayfasında yetkili olmadığı için kullanıcının gördüğü sayfayı değil, ağın yetkilendirme sayfasını görür ve onu çevirir. Bu tür çeviri sistemlerinden farklı olarak Yandex çeviri sistemi, aşamalı çalışma yöntemi sayesinde kullanıcının ekranında gördüğü metnin daima aynısını alma avantajına sahip olur. Ayrıca çeviri işlemi paragraflar halinde ilerlediği için çevirinin tamamlanmasını beklemeye gerek kalmaz, çevirisi hazırlanan ilk paragraftan başlayarak yeni parçalar hazırlandıkça okumaya devam edilebilir.

İstatistiğe dayalı çevirinin gelişme potansiyeli

İstatistiğe dayalı bilgisayarlı çeviri sistemlerinin tartışılmaz bir avantajı, bu sistemlerin zaten sürekli gelişen bir olgu olan dil ile birlikte gelişebilmeleridir. Dilde yeni bir şey ortaya çıktığı zaman sistem bu değişiklikleri, üzerinde çalıştığı yeni belgeler sayesinde görür. Yenilikler dilde ne kadar çabuk yayılırsa, internetteki yeni yazılı metinlerde de o kadar çabuk ortaya çıkacaktır.

Çeviri kalitesini daha da yükseltmek amacıyla sistemimiz sürekli geliştirilmektedir. Uygulanacak yeni yazılımlar önce “Bilingual Evaluation Understudy” adlı özel bir algoritma ile test edilir. Test için özel seçilmiş metinler sistem tarafından çevrilince örnek çevirilerle karşılaştırılır. Sistemin yeni incelediği web belgelerinden çıkardığı veriler dolayısıyla yapılan çeviriler eskisinden daha kötü kalitedeyse, bu yeni veriler reddedilerek çeviriler düzeltilir.

Ofis adresi: 
İstanbul
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Mecidiyeköy Yolu Caddesi No: 12,
Trump Towers 2. Kule, 15. Kat, Ofis No: 1501-1502
34387 Mecidiyeköy, Şişli, İstanbul - Türkiye
Tel.: 212 386 87 60 (pbx), faks: 212 284 46 48
Pazarlama ve Medya İlişkileri:
pr@yandex-team.com.tr
Özgeçmişinizi ve olası sorularınızı İngilizce olarak gönderiniz.
Bize ulaşın:
Ofis adresi: 
Moskova
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi
16, Leo Tolstoy St., Moscow 119021, Russia
Sekreter
tel.: +7 495 739-70-00, faks: +7 495 739-70-70
Ticari İşler bölümü
tel.: +7 495 739-22-22, faks: +7 495 739-23-32, adv@yandex-team.ru
Bölge içi aramalar için ücretsiz numara: 8 800 333-9639 (8 800 333-YNDX)
Pazarlama ve Basın İlişkileri:
pr@yandex-team.ru
Ofis adresi: 
Saint Petersburg
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi
Piskarevskiy prospekt, building 2, block 2, 4th floor, Benois Business Centre, 195027, Saint Petersburg, Russia
Resepsiyon:
tel. +7 812 633-36-00, faks +7 812 633-36-99
Satışlar ofisi:
spbsales@yandex-team.ru
Bölge içi aramalar için ücretsiz numara: 8 800 333-9639 (8 800 333-YNDX)
Ofis adresi: 
Yekaterinburg
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
10 Hohryakova St., Ekaterinburg 620014, Russia
Resepsiyon
faks: +7 343 385-01-99
Satışlar ofisi
tel.: +7 343 385-01-00 uralsales@yandex-team.ru
Bölge içi aramalar için ücretsiz numara: 8 800 333-9639 (8 800 333-YNDX)
Ofis adresi: 
Novosibirsk
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
35 Krasnoyarskaya St., Novosibirsk 630004, Russia
Resepsiyon
faks: +7 343 385-01-99
Satışlar ofisi
tel.: +7 383 230-43-06
Ofis adresi: 
Kazan
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
Suvar Plaza Business Centre, 6 Spartakovskaya Street, 6th floor, office 605 Kazan 420107, Russia
Resepsiyon
tel.: +7 843 510-25-55
Satışlar ofisi:
kzn@yandex-team.ru
Ofis adresi: 
Rostov-on-Don
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
70D, Gvardeysky Business Centre, Dolomanovsky Lane, Rostov-on-Don, 344011, Rusya
Tel.: +7 (863) 2-688-300
Ofis adresi: 
Nijni-Novgorod
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Address:
Ulitsa Alekseyevskaya No. 10/16, Lobachevski Plaza İş Merkezi, C Asansörü 3. Kat, 603005, Nijni-Novgorod, Rusya
Tel. +7 (831) 233 06 06
Ofis adresi: 
Kiev
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
Bogdan Hmelnitski Sokağı 19-21, Leonardo İş Merkezi, B2 girişi, Kat 6
Telefon:
+380 44 586 41 48
Müşteri ilişkileri:
+380 44 586 41 48, dahili no: 2601
Genel konulu e-postalar:
info@yandex-team.com.ua
Basın ofisi ve pazarlama:
pr@yandex-team.com.ua
Skype:
yandex.ukraine (çağrı merkezine aramalar için)
Ofis adresi: 
Odessa
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
Polskiy spusk, 11, Morskoy-2 İş Merkezi, Kat 8
Telefon:
+380 48 737 44 10 / +380 44 586 41 48
Müşteri ilişkileri:
+380 44 586 41 48, dahili no: 2601
Genel konulu e-postalar:
info@yandex-team.com.ua
Basın ofisi ve pazarlama:
pr@yandex-team.com.ua
Skype:
yandex.ukraine (çağrı merkezi aramaları için)
Ofis adresi: 
Simferopol
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
Kazanskaya Sokağı, 1а, Kat 4
Telefon:
+7 495 739 70 70
Ofis adresi: 
Minsk
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
Prospekt Dzerzhinskogo No. 5, Rubin Plaza Busıness Center, Ofice 380, Minsk, 220036, Belarus
Tel.: +375 17 328-19-61, faks: +375 17 328-15-14
Ofis adresi: 
San Jose
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Adresi:
2001 Gateway place, Suite 400W, San Jose, CA, 95110
Tel. +1-617-398-7870
Ofis adresi: 
Lucerne
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Address:
Citybay Business Center, Werftestrasse 4, CH 6005 Lucerne, Switzerland
Tel. +41-41-248-08-60, fax. +41-41-248-08-63
Ofis adresi: 
Zürich
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Address:
Odeonhaus Limmatquai 2, 8001 Zürich, Switzerland
Tel. + 41 44 252 50 00
Ofis adresi: 
Berlin
  • İstanbul
  • Moskova
  • Saint Petersburg
  • Yekaterinburg
  • Novosibirsk
  • Kazan
  • Rostov-on-Don
  • Nijni-Novgorod
  • Kiev
  • Odessa
  • Simferopol
  • Minsk
  • San Jose
  • Lucerne
  • Zürich
  • Berlin
Görsel / Harita
Address:
Karl-Liebknecht-Straße, 1, 10178 Berlin, Germany
trTr